حق استفاده و نشر این مطلب در انحصار مرکز آموزشی سیرکل است و هرگونه استفاده بدون کسب مجوز کتبی، حق پیگرد قانونی را برای این مرکز محفوظ میدارد.
بارها و بارها فیلمهای دهه ۹۰ میلادی را دیدهایم؛ آثاری که هنوز هم داستان، بازی بازیگران، موسیقی و تصاویرشان در ذهن ما زندهاند. بسیاری از این فیلمها تنها روایتهایی سرگرمکننده نبودند، بلکه تجربهای سینمایی خلق کردند که گذشت زمان نیز نتوانسته از ارزش آن بکاهد.
یکی از ماندگارترین این آثار، Terminator 2: Judgment Day به کارگردانی جیمز کامرون است؛ فیلمی که بیش از سه دهه از اکران آن میگذرد، اما همچنان از نظر کیفیت بصری، نورپردازی، جلوههای ویژه و رنگ بندی الهامبخش فیلمسازان است. کارگردانی که امروز او را با مجموعه Avatar میشناسیم، در آن زمان اثری خلق کرد که هنوز یکی از معیارهای سینمای اکشن و علمی تخیلی محسوب میشود.
اما سؤال مهم اینجاست؛ راز جذابیت تصاویر Terminator 2 چیست؟
وقتی درباره کیفیت یک تصویر صحبت میکنیم، معمولاً ذهنمان به سمت دوربین، لنز، نورپردازی، طراحی صحنه، گریم یا حتی لباس بازیگران میرود. بدون شک همه این عوامل در خلق یک تصویر سینمایی نقش دارند، اما در سینمای آنالوگ یک عنصر دیگر نیز وجود داشت که شاید مهمتر از همه آنها بود؛ نگاتیو فیلم. در دنیای فیلمبرداری آنالوگ، تمام زحمات فیلمبردار در نهایت روی یک نوار نگاتیو ثبت میشد. بنابراین انتخاب نگاتیو، تنها انتخاب یک رسانه برای ضبط تصویر نبود، بلکه انتخاب «شخصیت تصویر» بود.
در فیلم Terminator 2 سه نگاتیو مشهور شرکت Kodak مورد استفاده قرار گرفتند:
• Kodak EASTMAN EXR 50D 5245
• Kodak EASTMAN EXR 250D 5297
• Kodak EASTMAN EXR 500T 5296
همین سه نگاتیو، بخش مهمی از هویت بصری فیلم را شکل دادند.
امروزه دوربینهای دیجیتال با تکیه بر حسگرهای پیشرفته، پردازندههای قدرتمند و الگوریتمهای پیچیده، تصویر را ثبت و پردازش میکنند. بخش زیادی از ظاهر نهایی تصویر نیز در مرحله Digital Intermediate (DI) شکل میگیرد. اما در دوران فیلمهای آنالوگ، داستان کاملاً متفاوت بود.
هر نگاتیو دارای Color Science مخصوص به خود بود؛ یعنی منحنی پاسخ نوری، نحوه بازتولید رنگ ها، کنتراست، اشباع، دانه بندی و حتی رفتار آن در هایلایتها و سایهها از قبل در ساختار شیمیایی آن طراحی شده بود. به همین دلیل، حتی اگر دو فیلم با یک دوربین و یک لنز فیلم برداری میشدند، استفاده از دو نگاتیوی متفاوت میتوانست دو تصویر کاملاً متفاوت خلق کند.
به بیان دیگر، در آن دوران شخصیت تصویر بیش از آنکه وابسته به دوربین باشد، وابسته به نگاتیو بود.
نگاتیوهای استفادهشده در Terminator 2 متعلق به خانواده Kodak EASTMAN EXR بودند. عبارت EXR مخفف Extended Range است؛ نسلی از نگاتیوهای کداک که در اواخر دهه ۱۹۸۰ معرفی شدند و نسبت به نسل قبلی یعنی Eastman Color II پیشرفت چشمگیری داشتند.
از مهمترین ویژگیهای این نسل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
• دانهبندی (Grain) بسیار ریزتر
• گستره دینامیکی بیشتر
• بازتولید دقیقتر رنگها
• اشباع طبیعیتر
• شارپنس بالاتر
• عملکرد بهتر در ثبت جزئیات سایه و هایلایت
همین ویژگیها باعث شدند خانواده EXR به یکی از محبوبترین نگاتیوهای سینمای دهه ۹۰ تبدیل شوند و در بسیاری از فیلمهای مشهور آن دوران مورد استفاده قرار گیرند.
یکی از ویژگیهای مهم نگاتیوهای سینمایی، تفاوت در حساسیت نوری (ISO) و تراز سفیدی (White Balance) آنهاست. در Terminator 2 هر نگاتیو برای شرایط نوری خاصی انتخاب شده بود.
Kodak EXR 50D 5245 نگاتیویی با حساسیت 50 و تراز سفیدی Daylight بود که حرف D در نام آن نیز به همین موضوع اشاره میکند. این نگاتیو برای فیلمبرداری در نور روز و شرایطی با روشنایی کافی طراحی شده بود. حساسیت پایین آن موجب ثبت تصاویری با دانهبندی بسیار ریز، وضوح بالا، رنگهای دقیق و بیشترین میزان جزئیات میشد. به همین موضوع بیشتر کمک به تیم جلوه های بصری کرد تا کمتر درگیر پدیده Grain یا همان نویز در تصویر شود.
در شرایطی که شدت نور کمتر بود صحنه های داخلی در روز از Kodak EXR 250D 5297 استفاده میشد. این نگاتیو نیز مانند مدل بالایی دارای تراز سفیدی Daylight بود، اما حساسیت آن به ISO 250 افزایش یافته بود. این افزایش حساسیت امکان فیلمبرداری در نورهای ضعیفتر را فراهم میکرد، بدون آنکه کیفیت رنگ، گستره دینامیکی و میزان جزئیات تصویر به شکل محسوسی کاهش یابد. به همین دلیل، این نگاتیو تعادل مناسبی میان کیفیت تصویر و انعطافپذیری در شرایط مختلف نوری ایجاد میکرد.
برای صحنههای شب و محیطهایی که با نورهای مصنوعی تنگستن روشن میشدند، از Kodak EXR 500T 5296 بهره گرفته شد. حرف T در نام این نگاتیو نشاندهنده تراز سفیدی Tungsten است و حساسیت ISO 500 آن امکان ثبت تصاویر در شرایط کم نور را فراهم میکرد. این ویژگی باعث میشد فیلم بردار بدون نیاز به افزایش بیش از حد نورپردازی، سکانسهای شبانه را با کیفیتی مطلوب ثبت کند. هرچند حساسیت بالاتر معمولاً با افزایش دانه بندی همراه است، اما فناوری EXR کداک توانسته بود این موضوع را تا حد زیادی کنترل کند و همچنان تصاویری با رنگهای طبیعی، کنتراست مناسب و جزئیات قابل توجه ارائه دهد.
شخصیتی که با نرمافزار ساخته نمیشد...
امروزه میتوان ظاهر بسیاری از نگاتیوهای کلاسیک را با نرمافزارهای رنگآمیزی شبیهسازی کرد، اما نباید فراموش کرد که در دوران آنالوگ، این ویژگیها از همان لحظه ثبت تصویر وجود داشتند.
رنگها، نحوه پاسخ به نور، ساختار دانهها، رفتار هایلایتها و حتی حس کلی تصویر، همگی حاصل طراحی شیمیایی امولسیون نگاتیو بودند؛ نه نتیجه یک فیلتر یا LUT به همین دلیل بسیاری از فیلمهای دهه ۹۰ هنوز هم هویتی بصری دارند که بازسازی کامل آن در دنیای دیجیتال کار سادهای نیست.
شاید امروز فناوری دیجیتال امکانات بیسابقه ای در اختیار فیلم سازان قرار داده باشد، اما شناخت نگاتیوهای کلاسیک و علم رنگ آنها هنوز هم یکی از بهترین راه ها برای درک ریشه های زیباییشناسی تصویر در سینماست.
لازم به ذکر است نگاتیوی مانند Kodak EASTMAN EXR 50D 5245 تنها در Terminator 2 استفاده نشد. این نگاتیو در تعدادی از مهمترین آثار تاریخ سینما نیز حضور داشته است، از جمله:
• Forrest Gump (1994)
• The Shawshank Redemption (1994)
• Braveheart (1995)
• Twister (1996)
• Saving Private Ryan (1998)
• The Green Mile (1999)